مقدمه:
در بدو ورود به دنیای اینترنت، اولین چیزی که با آن آشنا می شوید و سر کار دارید IP است. در این مطلب، قصد داریم به این موضوع بپردازیم که IP چیست و انواع آن کدام هستند. در خلال موضوع، مواردی مانند IP ثابت، IP اختصاصی، آی پی استاتیک و آی پی پابلیک را نیز بررسی خواهیم کرد.خواهید دید که IP Address چیست و چگونه میتوانید IP خود را مشاهده کنید. اگر به پاسخ به این سوالات علاقه مند هستید و مایلید اطلاعات بیشتری داشته باشید، با دقت بیشتری این مطلب از گروه تولید محتوای ایران هاست ( ارائه دهنده ی سرور ابری خارجی ) را دنبال کنید.
IP چیست؟
IP AddresS چیست؟ آدرس IP یک آدرس منحصر به فرد است که دستگاه موجود در اینترنت یا شبکه محلی را مشخص میکند.IP مخفف ” Internet Protocol” است که مجموعه قوانین حاکم بر فرمت دادههای ارسال شده از طریق اینترنت یا شبکه محلی است.
در تعریف IP می توان گفت آدرسهای IP در اصل شناسهای هستند که ارسال اطلاعات را بین دستگاههای موجود در شبکه ممکن میسازند. آنها حاوی اطلاعات موقعیت مکانی هستند و دسترسی دستگاهها را برای ارتباط ممکن میسازند. اینترنت نیاز به راهی برای تمایز بین رایانه ها، روترها و وب سایتهای مختلف دارد. آدرسهای IP راهی را برای انجام این کار ارائه میدهند و بخش مهمی از نحوه عملکرد اینترنت را تشکیل میدهند.
کاربرد آدرس IP
آدرس آیپی مانند کدپستی هر سیستم، در شبکههای کامپیوتری نقشی اساسی در برقراری ارتباط بین دستگاهها دارد. هر زمان که وارد سایتی میشوید، ایمیل ارسال میکنید یا فایلی دانلود میکنید، دستگاه شما از طریق IP با سرور مقصد ارتباط برقرار میکند. بدون IP عملاً هیچ دستگاهی نمیتواند به اینترنت وصل شود یا دادهای ارسال و دریافت کند.
آدرس آی پی چطور نشان داده میشوند؟
آدرس IP رشتهای از اعداد است که با نقطه از یکدیگر جدا شدهاند. آدرسهای IP بهصورت مجموعهای از چهار بخش عدد بیان میشوند. بهعنوان مثال، این یک آدرس آیپی است: ۱۹۲.۱۵۸.۱.۳۸. هر عدد در این مجموعه میتواند از ۰ تا ۲۵۵ باشد؛ بنابراین، بازه آدرسدهی IP کامل از ۰.۰.۰.۰ تا ۲۵۵.۲۵۵.۲۵۵.۲۵۵ است. آدرسهای IP را Internet Assigned Numbers Authority (بهاختصار IANA) تعیین میکند که بخشی از شرکت اینترنتی است و برای نامها و اعداد اختصاص داده شده است. شما میتوانید با مراجعه به صفحه آدرس آی پی من، جزئیات مربوط به آی پی خود را مشاهده کنید.
آدرس IP از چه بخشهایی تشکیل شده است؟
آدرس IP همانطور که از نامش پیداست، مثل یک نشانی دقیق برای هر دستگاه در شبکه است و از دو بخش اصلی تشکیل میشود: بخش شبکه (Network ID) و بخش میزبان (Host ID). بخش شبکه نشان میدهد دستگاه شما در کدام شبکه قرار دارد، درست مثل نام شهر در یک آدرس پستی. در مقابل، بخش میزبان مشخص میکند این آدرس دقیقاً مربوط به کدام دستگاه یا سیستم در آن شبکه است، مثل شماره پلاک خانه در همان آدرس. برای اینکه بهتر درک کنید، به مثال زیر توجه کنید: در آدرس 192.168.1.15، سه عدد اول یعنی 192.168.1 بخش شبکه را نشان میدهند، و عدد آخر یعنی 15 معرف دستگاه خاصی در آن شبکه است. به این ترتیب، هر دستگاه آدرس منحصربهفرد خود را دارد تا ارتباطات در شبکه بدون خطا انجام شود.
نحوه کارکرد آی پی چیست؟
پروتکل اینترنت (IP) مانند یک زبان مشترک میان دستگاهها عمل میکند که به کمک مجموعهای از دستورالعملهای ازپیشتعریفشده، امکان انتقال و تبادل اطلاعات را فراهم میسازد. همه دستگاههای متصل به شبکه با پیروی از این پروتکل، دادهها را بهصورت منظم و قابلفهم برای یکدیگر ارسال و دریافت میکنند. بهعبارت دیگر، تمام کامپیوترها و دستگاهها در سراسر جهان با صحبتکردن به «زبان IP» میتوانند با هم ارتباط برقرار کنند.
چگونه آدرس IP خود را پیدا کنیم؟
برای پیدا کردن آدرس IP دو حالت وجود دارد: آدرس داخلی (Private IP) که در شبکه محلی دستگاه شما استفاده میشود، و آدرس خارجی (Public IP) که توسط ارائهدهنده اینترنت (ISP) به شما اختصاص داده میشود.
در ویندوز برای مشاهده IP کافی است کلیدهای Windows + R را بزنید، عبارت cmd را تایپ کرده و در پنجره باز شده دستور ipconfig را وارد کنید. آدرس IPv4 مقابل گزینهی “Wireless LAN adapter” یا “Ethernet adapter” نمایش داده میشود.
در سیستمعامل macOS مسیر زیر را دنبال کنید: System Preferences > Network، سپس شبکه متصل را انتخاب کرده و IP در بخش “Status” نمایش داده میشود.
در گوشیهای اندروید به مسیر Settings > About phone > Status بروید و گزینه IP address را مشاهده کنید. در آیفون نیز از مسیر Settings > Wi-Fi و انتخاب شبکه متصل، آدرس آیپی در قسمت “IP Address” نوشته شده است.
برای مشاهده IP عمومی نیز کافی است در مرورگر عبارت “What is my IP” را جستجو کنید تا سایتهای مختلف، آیپی عمومی شما را نمایش دهند.
انواع آدرس IP
هر فرد یا کسبوکاری که از خدمات اینترنتی استفاده میکند، با چند نوع آدرس IP سروکار دارد. این آدرسها شامل آیپی خصوصی (Private IP)، آیپی عمومی (Public IP)، آیپی ثابت (Static IP) و آیپی متغیر (Dynamic IP) هستند. عمومی یا خصوصی بودن آدرس آیپی نشاندهنده مکان شبکهای آن است. اگرچه در بخش یافتن آدرس آیپی اشارهای به این موارد داشتیم، اما در ادامه بهصورت دقیقتر آنها را بررسی میکنیم.
آدرس IP خصوصی
آدرس IP خصوصی مربوط به دستگاههای متصل به شبکه داخلی شماست. هر دستگاهی مانند کامپیوتر، تلفنهمراه، تلویزیون هوشمند یا اسپیکر که به شبکه متصل میشود، یک آدرس IP خصوصی منحصربهفرد دارد. با افزایش تعداد دستگاههای متصل، تعداد آدرسهای آیپی در هر خانه یا شرکت نیز بیشتر میشود. به همین دلیل، روتر برای شناسایی و تفکیک دستگاهها از یکدیگر، برای هرکدام یک IP خصوصی اختصاص میدهد. نکته مهم این است که دستگاههای خارج از شبکه نمیتوانند به آدرسهای خصوصی دسترسی پیدا کنند، زیرا این IPها فقط در محدوده شبکه محلی معتبر هستند.
آدرس IP عمومی
آدرس IP عمومی همان آدرس اصلی شبکه شما در اینترنت است که توسط شرکت ارائهدهنده اینترنت (ISP) به مودم یا روترتان اختصاص داده میشود. ISPها مجموعه بزرگی از آدرسهای IP دارند و آنها را میان کاربران خود توزیع میکنند. آدرس IP عمومی شما همان چیزی است که سایر دستگاهها در اینترنت برای برقراری ارتباط با شما از آن استفاده میکنند. برای مشاهده آیپی عمومی خود میتوانید به وبسایتهایی مانند WhatIsMyIP.com مراجعه کنید.
رِنج IP چیست؟
رنج IP (IP Range) به مجموعهای از آدرسهای پشتسرهم گفته میشود که در یک بازه مشخص قرار دارند. این مفهوم معمولاً برای تقسیمبندی شبکهها، تعریف محدودههای دسترسی یا پیکربندی آدرسهای آیپی خصوصی و عمومی استفاده میشود.
آدرس IP ثابت و متغیر
آدرسهای IP عمومی معمولاً به دو صورت ثابت (Static) و متغیر (Dynamic) ارائه میشوند.
آدرس IP متغیر (Dynamic IP)
شرکتهای ارائهدهنده اینترنت برای صرفهجویی در منابع، از آدرسهای متغیر استفاده میکنند. در این حالت، هر بار که به اینترنت متصل میشوید، مودم شما از بین مجموعه IPهای موجود در آن کشور، یکی را دریافت میکند. با قطع اتصال، آن آدرس آزاد شده و در اختیار کاربر دیگری قرار میگیرد. این روش علاوهبر کاهش هزینهها، مزایای امنیتی نیز دارد؛ زیرا با تغییر دورهای آیپی، ردیابی یا نفوذ به شبکه سختتر میشود. اگر میخواهید اطلاعات بیشتری درباره آیپی پویا، کاربردها و نحوه خرید آن بدانید، پیشنهاد میکنیم مقالهی «آیپی داینامیک (پویا) چیست؟» را مطالعه کنید.
آدرس IP ثابت (Static IP)
آدرس IP ثابت تغییر نمیکند و بهصورت دائمی به شما اختصاص داده میشود. اگر به آیپی ثابت نیاز دارید، باید آن را از شرکت ارائهدهنده اینترنت خود درخواست کنید. اغلب کاربران خانگی نیازی به IP ثابت ندارند؛ اما برای مشاغلی که سرور اختصاصی دارند یا قصد میزبانی وبسایت و سرویسهای خاص را دارند، استفاده از IP ثابت ضروری است. همچنین برخی کاربران برای اتصال به شبکهٔ خصوصی مجازی از آیپی ثابت بهره میبرند. IP ثابت باعث میشود آدرس وبسایت، سرویس ایمیل و سایر منابع متصل به آن همیشه در دسترس باشند.
برای آشنایی بیشتر با مزایا و روش خرید این نوع IP، مقالهی «آیپی ثابت چیست؟» را بخوانید.
آدرس IP وب سایتها
صاحبان وبسایتهایی که از سرویسهای میزبانی استفاده میکنند، معمولاً یکی از دو نوع آدرس IP را دارند: آیپی اشتراکی یا آیپی اختصاصی. هر دو نوع معمولاً ثابت هستند.
آدرسهای IP اشتراکی: در سرویسهای هاست اشتراکی، چند وبسایت بر روی یک سرور میزبانی میشوند و همگی از یک آدرس IP مشترک استفاده میکنند. در این حالت، موقعیت جغرافیایی آیپی به کشوری وابسته است که سرور در آن قرار دارد. این روش اقتصادیتر است و برای وبسایتهای معمولی گزینهای مناسب بهشمار میآید.
آدرسهای IP اختصاصی: در سرویسهایی مانند سرور مجازی (VPS) یا سرور اختصاصی، کل سرور در اختیار شماست و در نتیجه آدرس آیپی مختص شما خواهد بود. داشتن IP اختصاصی مزایای مختلفی دارد؛ از جمله سهولت در دریافت گواهی SSL، اجرای راحتتر پروتکلهای انتقال فایل (FTP) و افزایش امنیت در تبادل دادهها. همچنین، با آیپی اختصاصی میتوانید مستقیماً و بدون نیاز به نام دامنه، تنها با واردکردن IP به وبسایت خود دسترسی پیدا کنید. این ویژگی برای سازمانها و تیمهایی که نیاز به اشتراکگذاری امن فایلها دارند، بسیار کاربردی است.
کلاسهای آدرس آی پی
آدرسهای IPv4 به پنج کلاس اصلی تقسیم میشوند که سه کلاس آنها بیشتر رایجاند:
- کلاس A: برای شبکههای بسیار بزرگ با تعداد زیادی دستگاه استفاده میشود.
- کلاس B: مناسب شبکههای متوسط مانند شرکتها و سازمانها است.
- کلاس C: برای شبکههای کوچک خانگی و اداری بهکار میرود.
دو کلاس دیگر، یعنی کلاس D و E به ترتیب برای «چندپخشی» (Multicasting) یعنی زمانی که دادهها باید همزمان برای چند دستگاه ارسال شوند و دیگری برای مقاصد تحقیقاتی و آزمایشی رزرو شده است و در شبکههای عمومی کاربردی ندارد.
انواع نسخههای IP
دو نسخه اصلی از پروتکل IP وجود دارد که در اینترنت مورد استفاده قرار میگیرند:
IPv4
نسخه چهارم IP است که بر پایه ساختار ۳۲ بیتی طراحی شده و حدود ۴.۳ میلیارد آدرس منحصربهفرد را پشتیبانی میکند. فرمت آن شامل چهار عدد جدا شده با نقطه است (مثلاً 192.168.1.1).
IPv6
نسخه ششم IP با ساختار ۱۲۸ بیتی طراحی شده تا مشکل کمبود آدرس در IPv4 را برطرف کند. این نسخه از ترکیب حروف و اعداد در قالبی طولانیتر استفاده میکند (مانند 2001:0db8::1). IPv6 همچنین سرعت و امنیت بهتری دارد و از رمزگذاری در سطح پروتکل پشتیبانی میکند.
آی پی استاتیک و داینامیک چه تفاوتی باهم دارند؟
همانطور که در بخش انواع آدرس IP هم اشاره کردیم IP استاتیک یا ثابت به دستهای از آیپیها که بهصورت دستی قابل تنظیم هستند و اطلاعات زیادی از جمله موقعیت مکانی ارائهدهنده سرویس اینترنت (ISP) را در خود جای میدهند آیپی استاتیک (Static IP) گفته میشود. این نوع IPها ثابت بوده و در طول زمان تغییر نمیکنند و بیشتر برای کسبوکارهای با سرور اختصاصی مناسب هستند؛ زیرا میتوانند اطمینان حاصل کنند تمامی سایتها و دستگاههای متصل به شبکه از یک آدرس ثابت استفاده میکنند.
در مقابل آیپی داینامیک یا پویا IPهای پویا (Dynamic IP) جزو آن دسته از آیپیهایی هستند که با یک نظم و ساختار مشخصی بهصورت خودکار تغییر میکنند. بیشتر سایتهایی که از سرویسهای اشتراکی استفاده میکنند میتوانند از ارائهدهنده سرویس اینترنت خود آیپی داینامیک را برای افزایش امنیت خود در شبکه درخواست کنند. این IPها بهصورت پیشفرض به کاربران عضو شبکه اختصاص داده میشوند و برخلاف آیپیهای ایستا برای داشتنشان نیازی به صرف هزینه نیست.
نحوه تغییرآی پی
تغییر آیپی ممکن است به دلایل مختلفی مانند حفظ حریم خصوصی یا رفع محدودیتهای جغرافیایی انجام شود. روشهای متداول تغییر آیپی عبارتاند از:
۱. ریست مودم: در بسیاری از موارد با خاموش و روشن کردن مودم، یک IP جدید از سوی ISP اختصاص داده میشود.
۲. استفاده از شبکه خصوصی مجازی: با اتصال به شبکه خصوصی مجازی، آیپی شما به سرور مقصد تغییر میکند.
۳. استفاده از پروکسی: مشابه شبکه خصوصی مجازی است اما فقط برای برخی برنامهها یا مرورگرها اعمال میشود.
۴. در موبایل: میتوانید حالت هواپیما (Airplane Mode) را روشن و سپس خاموش کنید تا آیپی جدیدی دریافت کنید.
تهدیدهای امنیتی آدرس IP
ردیابی و افشای موقعیت مکانی: با داشتن آیپی میتوان حدود موقعیت جغرافیایی و شهر شما را تشخیص داد که حریم خصوصیتان را تهدید میکند.
حملات DDoS: مهاجمین میتوانند با هدفقراردادن آیپی شما حجم زیادی ترافیک به سمت شبکه یا سرور سرازیر کنند و سرویس را قطع یا کند کنند.
نفوذ از طریق پورتها و سرویسهای باز: آگاهی از آیپی به هکرها اجازه میدهد پورتهای باز را اسکن و با سوءاستفاده از آسیبپذیریها به دستگاه یا شبکه نفوذ کنند.
جعل هویت و سوءاستفاده قانونی: مجرمان میتوانند فعالیتهای غیرقانونی را با آیپی شما انجام دهند یا آن را به پای شما بنویسند، که ممکن است به مشکلات حقوقی یا مسدودی توسط ISP منجر شود.
محافظت از آی پی
مخفیکردن آدرس IP راهی برای محافظت از اطلاعات شخصی و هویت آنلاین شماست. دو روش اصلی برای مخفیکردن آدرس IP وجود دارد:
استفاده از سرور پروکسی
سرور پروکسی سروری واسطه است که ترافیک شما از طریق آن هدایت میشود. از این طریق فقط آدرس IP سرور پروکسی از طرف شما در اینترنت نمایش داده میشود و اطلاعات ارسالی برایتان ابتدا به سرور پروکسی میروند و سپس بهسمت شما هدایت خواهند شد.
استفاده از شبکه خصوصی مجازی
بااینهمه، شبکهٔ خصوصی مجازی راهحل بهتری ارائه میدهد. هنگامی که کامپیوتر یا تلفنهمراه هوشمندتان را به شبکهٔ خصوصی مجازی متصل میکنید، دستگاه طوری عمل میکند که گویی در همان شبکه محلی قرار دارد و تمام ترافیک شبکه شما از طریق اتصال امن به شبکهٔ خصوصی مجازی ارسال میشود.
ازآنجاکه کامپیوتر شما طوری رفتار میکند که گویی در شبکه است، میتوانید بهطور ایمن به منابع شبکه محلی دسترسی داشته باشید؛ حتی زمانی که در کشور دیگری هستید، با شبکهٔ خصوصی مجازی کشوری دیگر دستگاهتان موقعیت آن کشور را نشان میدهد. استفاده از شبکهٔ خصوصی مجازی لایه امنیتی اضافی به دادههایتان میافزاید و امکانی فراهم میکند تا Wi-Fi را دور بزنید و تمام ارتباطات تان را رمزگذاری کنید.
راههای دیگر برای محافظت از IP
- تنظیمات حریم خصوصی را در برنامههای پیامرسان بررسی و تغییر دهید.
- رمزهای عبور منحصربهفرد و پیچیده تنظیم کنید.
- به ایمیلهای فیشینگ و محتوای مخرب هوشیار باشید.
- از آنتیویروس قدرتمند استفاده کنید و آن را بهروز نگه دارید.
جمع بندی
آدرس IP در واقع شناسهی منحصربهفرد هر دستگاه در اینترنت است که برقراری ارتباط، تبادل داده و دسترسی به سرویسهای آنلاین را ممکن میسازد. آشنایی با انواع آیپی از جمله IPv4 و IPv6، تفاوت آیپی عمومی و خصوصی و همچنین آیپی ثابت و متغیر، به شما کمک میکند شبکه و ارتباطات خود را بهتر مدیریت کنید. از سوی دیگر، دانستن نحوه پیدا کردن، تغییر و محافظت از IP برای حفظ امنیت و حریم خصوصی در فضای آنلاین اهمیت زیادی دارد. چه کاربر خانگی باشید و چه مدیر شبکه، شناخت درست از IP اولین گام برای استفاده ایمن و بهینه از اینترنت است.